กาลครั้งหนึ่ง ประวัติศาสตร์ อยุธยา อโยธยา

อโยธยา : [EP.1] พหุสังคมในราชธานี

คัดลอก URL แล้ว

ประเด็นน่าสนใจ

พหุสังคม หรือ Plural Society หมายถึงการที่สังคมที่มีกลุ่มคนที่มีความแตกต่างทางเชื้อชาติ ภาษา วัฒนธรรม หรือศาสนา อยูร่วมกันเป็นสังคมเดียวกัน

ในครั้งอดีต อยุธยาถือเป็นหนึ่งในเมืองสำคัญที่ต่างชาติต่างพากันเข้ามาค้าขาย เป็นจำนวนมาก ทำให้ในกรุงศรีอยุธยา มีชุมชุนของชาวต่างชาติจำนวนมาก มาลงหลักปักฐานอยู่อยุธยาเป็นจำนวนมาก จากหลายเชื้อชาติ บางส่วนเป็นชาวต่างชาติที่เดินทางมาเพื่อเป็นพ่อค้า ซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้า บางส่วนเป็นนักบวชเพื่อเข้ามาเผยแผ่ศาสนา ไปจนถึงเหล่าบรรดาผู้ที่หลบหนีสงคราม ผู้ที่ต้องการทิ้งอดีตไว้เบื้องหลังที่แผ่นดินแม่ สู่โลกใหม่เพื่อแสวงหาชีวิตใหม่

ภาพวาดแผนที่ของอยุธยา
Struys, Jan Janszoon (1746)

และจากจำนวนของชาวต่างชาติที่เข้ามายังอยุธยานั้น ทำให้มีการตั้งรกรากถิ่นฐานเป็นชุมชนต่าง ๆ อยู่เป็นจำนวนมากรายรอบเมืองหลวง ตามบันทึกในจดหมายเหตุเดอ ลาลูแบร์ ที่ได้มีการวาดแผนที่ชุมชนต่าง ๆ โดยรอบนอกเกาะเมืองอยุธยา ปรากฎเป็นหลักฐาน กล่าวถึงชุมชนชาวต่างชาติจำนวนหลายจุด ซึ่งส่วนหนึ่งในบันทึกของเดอ ลาลูแบร์ ได้ระบุว่า เพราะเจ้าแผ่นดินสยาม ทรงเปรียบเสมือน “พ่อค้าใหญ่” สามารถค้าขายกับต่างชาติได้ เสมือนเป็นเมืองท่านานาชาติ แม้ว่า อยุธยาจะอยู่ห่างจากทะเลเข้ามาอย่างมากก็ตาม

พหุวัฒนธรรมสู่ต้นตำรับขนมไทย

ด้วยความที่อยุธยานั้นกลายเป็นเมืองท่า ที่มีหลากหลายเชื้อชาติ การที่ชาวต่างชาติจะแต่งงานอยู่ร่วมกันจึงเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ตามปรกติในสังคมอยุธยาในสมัยนั้น หนึ่งในตัวแทนของความเป็นพหุสังคมที่หลายคนน่าจะพอคุ้นหูนั่นคือ ท้าวทองกีบม้า มีชื่อตัวว่า มารี กีมาร์ หัวหน้าห้องเครื่องต้นวิเสทในราชสำนักที่ถูกขนานนามว่า เป็นต้นกำเนิดขนมไทยหลายอย่าง ที่ผสมผสานวัฒนธรรมของชาติต่าง ๆ เข้าด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็นขนมอย่างทองม้วน ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง สังขยา ขนมหม้อแกง และอีกหลายอย่าง

เนื่องจากตามประวัตินั้น ท้าวกีบทองท้า เป็นลูกครึ่งจากบิดามีเชื้อสายโปรตุเกส กับ มารดาชื่ออูร์ซูลา ยามาดะ ก่อนที่จะได้แต่งงานกับเจ้าพระยาวิชเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน) ซึ่งเป็นชาวกรีกที่เข้ารับราชการในสมัยของสมเด็จพระนารายณ์ฯ

แผนที่เส้นทางน้ำ จากอ่าวไทยผ่านกรุงเทพ สู่อยุธยา
(Atlas of Mutual Heritage)

หลากสัญชาติในอโยธยา

ซึ่งจะเห็นได้ว่า ในสมัยอยุธยานั้นมีกลุ่มชาวต่างชาติที่เข้ามาอาศัยอยู่หลายเชื้อชาติ หลายวัฒนธรรมที่ผสมผสานความแตกต่างกันออกไปอย่างลงตัว โดยในสมัยอยุธยานั้น มีกลุ่มชาวต่างชาติเข้ามาหลายเชื้อชาติด้วยกัน ประกอบไปด้วยกลุ่มหลัก ๆ คือ

กลุ่มพ่อค้าชาวจีน

ชาวจีน ถือเป็นกลุ่มเชื้อชาติที่เข้ามาในอยุธยาตั้งแต่ก่อนการสถาปนาเป็นราชธานี ซึ่งมาจากหลายกลุ่มไม่ว่าจะเป็น ชาวจีนกวางตุ้ง กวางสี หรือฝุเจี้ยน และด้วยความที่เข้ามาตั้งแต่เริ่มต้น ทำให้ชาวจีน ใช้ชีวิตผสมปนเปไปกับชาวไทยทั้งในพระนครและภายนอกเกาะเมือง

ซึ่งชาวจีนที่เข้ามาอยู่ในอยุธยา สามารถใช้ชีวิต วัฒนธรรมผสมผสานไปกับวิถีชีวิตของชาวสยามได้เป็นอย่างดี ด้วความคล้ายคลึงในด้านของวัฒนธรรม นิสัย แต่ในขณะเดียวกันก็ยังคงรักษาความวัฒนธรรมของตนเองไว้ได้

และด้วยความชาวจีนส่วนใหญ่ที่เข้ามานั้น เป็นพ่อค้า กะลาสี รวมถึงกลุ่มโจรสลัด ทำให้ดูจะได้เปรียบในเรื่องของการค้าขาย เดินเรือ เป็นอย่างมากจนทำให้กลุ่มชาวจีนจะได้รับสิทธิพิเศษ มีอำนาจในการต่อรองในหลาย ๆ โดดเด่นกว่ากลุ่มอื่น ที่อาศัยอยู่ในอยุธยา ทั้งในด้านการค้าขาย และอื่น ๆ นอกจากนี้โรงนครโสเภณีที่ขึ้นชื่อก็อยู่ในเขตพื้นที่ของชุมชนชาวจีนนี้เช่นกัน

กลุ่มแขก

เป็นกลุ่มชาวมุสลิม ที่เข้ามาอาศัยอยู่ในอยุธยา โดยมีมาจากหลายชาติพันธุ์ ไม่ว่าจะแขกจาม หรือ “ปทาคูจาม” ที่มีถิ่นฐานเดิมอยู่ทางตอนใต้ของเวียดนาม กลุ่มพ่อค้ามุสลิมจากทางปลายแหลมมลายู ปัตตานี รวมถึงพ่อค้าจากทางฝั่งเปอร์เซีย กลุ่มแขกที่เข้ามาในอยุธยานั้นแม้จะเป็นชาวมุสลิม แต่ด้วยความหลากหลายของเชื้อชาติ นิกายต่าง ๆ ทำให้มีการอาศัยกระจายตัวไปกันเป็นกลุ่ม ๆ โดยมีตัวแทนในชุมชน เป็นตัวกลางเชื่อมต่อระหว่างกัน

ซึ่งบางส่วนก็จะไปตั้งร้านค้าอยู่ภายในกำแพงพระนคร เพื่อจำหน่ายสินค้างานฝีมืออย่างเครื่องประดับ เครื่องทองเหลืองต่าง ๆ

กลุ่มชาวญี่ปุ่น

ชาวญี่ปุ่น ถือเป็นอีกหนึ่งชนชาติที่เข้ามาอยู่ในอยุธยธาตั้งแต่ช่วงสมัยพระนเรศวร ชุมชนชาวญี่ปุ่นเป็นชุมชนที่เกาะกลุ่มอาศัยอยู่ร่วมกันบริเวณทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของพระนคร ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา

ชาวญี่ปุ่นที่เดินทางเข้ามาในอยุธยานั้นมีทั้งพ่อค้า รวมถึงคณะทูตจากตระกูล “โตกุกาวะ” ถือเป็นการเจริญสัมพันธไมตรีระหว่างญี่ปุ่นกับสยาม และด้วยความที่มีเหล่าบรรดาคณะทูต ทำให้มีผู้มีความสามารถจำนวนไม่น้อย จนทำให้ชาวญี่ปุ่นเข้ามามีบทบาทในหน้าประวัติศาสตร์ของอยุธยาอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็น

  • ออกพระสุมิฮิโร เจ้ากรมทหารอาสาญี่ปุ่น ที่นำทหารอาสาญี่ปุ่นเข้าสู้ศึกยุทธหัตถี,
  • คิอิ คิวเอะมง ซึ่งได้บรรดาศักดิ์เป็นถึงออกพระ ผู้ได้รับตราประทับแดงจากรัฐบาลเอโดะให้ทำการค้า และหัวหน้าชุมชนชาวญี่ปุ่นในอยุธยา
  • นากามาสะ ยามาดะ หรือที่คนไทยหลายคนรู้จักในชื่อ ออกญาเสนาภิมุข ซึ่งถือเป็นบรรดาศักดิ์ในระดับพระยา มีศักดินาถึง 1,000 ไร่ และเป็นคนโปรดของพระเจ้าทรงธรรม ตลอดจนมีส่วนเกี่ยวข้องในช่วงของการผลัดแผ่นดินหลังสิ้นสมเด็จพระเจ้าทรงธรรมด้วย

กลุ่มชาวโปรตุเกส

ชาวยุโรปที่ถือว่าเป็นชาติแรก ๆ ที่เดินทางเข้ามาในอยุธยา นั่นก็คือชาวโปรตุเกส โดยอพยพเข้ามาทำการค้าขาย ตั้งรกรากในอยุธยา ซึ่งในช่วงสมัยของพระนารายณ์ มีชาวโปรตุเกสเข้ามาอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก โดยรวมกลุ่มกันอยู่บริเวณฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยาตรงข้ามกับชุมชนชาวญี่ปุ่นที่อยู่ฝั่งตรงข้าม

MAP OF AYUTTHAYA – VICENZO MARIA CORONELLI

กลุ่มชาวฮอลันดา-อังกฤษ-ฝรั่งเศส

กลุ่มชาวยุโรปอย่าง อังกฤษ ฝรั่งเศส และฮอลันดา ได้เข้ามาทำการค้าในสยาม ในลักษณะของการเป็นตัวแทนจากบริษัทการค้า เดินทางเข้ามาทำการค้าขายสินค้ากับสยาม โดยจะมีการตั้งสถานีการค้า หรือโกดังสินค้า ตามแบบตะวันตก

ตามบันทึกที่มีระบุว่า หมู่บ้านชาวฮอลันดา รวมตัวกันอยู่ใกล้กับหมู่บ้านชาวญี่ปุ่น ซึ่งต่อมาเมื่อชาวอังกฤษเข้ามา ก็ได้มีการตั้งสถานีการค้าใกล้ ๆ กับชุมชนขาวฮอลันดานี่เอง

ส่วนชาวฝรั่งเศสนั้น มีการเดินทางเข้ามาหลายกลุ่ม ทั้งกลุ่มที่เป็นคณะทูตของพระเจ้าหลุยส์ที่14 กลุ่มมิชชันนารีที่เข้ามาเผยแผ่ศาสนา และกลุ่มพ่อค้าต่าง ๆ ทำให้ชุมชนชาวฝรั่งเศสกระจายกันออกไปใช้หลายจุด เป็นชุมชนเแล็ก ๆ ริมแม่น้ำเจ้าพระยา

กลุ่มเชื้อชาติอื่น ๆ

นอกจากนี้ ในอยุธยา ยังมีกลุ่มเชื้อชาติอื่นๆ ที่เข้ามาอาศัยตั้งถิ่นฐานอยู่ไม่น้อยเช่น ชาวมอญ ที่อพยพมาจากฝั่งพม่า กลุ่มแขกจามหรือปทาจาม ที่มาจากทางเวียดนามตอนใต้เป็นต้น

จะเห็นได้ว่า ในสมัยอยุธยานั้น มีความหลากหลายทั้งเชื้อชาติ ศาสนา ความเชื่อ ต่าง ๆ มากมายรวมอยู่ด้วยกัน จนกลายเป็นวัฒนธรรมและเป็นความน่าสนใจของสิ่งที่เกิดขึ้นจากการผสมผสานสิ่งเหล่านี้เข้าด้วยกัน

อโยธยา [EP.2] – เมื่อซามูไรผลัดถิ่น สู่ออกญาในราชสำนัก และการผลัดแผ่นดินในสมัยอยุธยา


แท็ก: TELL , , , ,
WRITER

Suthee C.

คนออนไลน์ ประสบการณ์ใช้ Netcape Navigator เปิดเว็บไซต์, ใช้ Notepad ทำเว็บ ผ่านเรื่องราวหลายๆ อย่างที่ผ่านมา เอามาเล่าให้ฟังกัน

RELATED

อโยธยา : [EP. 3] ยุแยง – จราจล – กวาดล้างชาวญี่ปุ่น สู่ความร้าวฉานระหว่างสยาม – ญี่ปุ่น

อโยธยา : [EP. 3] ยุแยง – จราจล – กวาดล้างชาวญี่ปุ่น สู่ความร้าวฉานระหว่างสยาม – ญี่ปุ่น

เมื่อชาวญี่ปุ่นเป็นหอกข้างแคร่ จึงจำเป็นต้องกำจัด และนั่นนำไปสู่สัมพันธไมตรีที่ตกต่ำระหว่างอโยธยา - ญี่ปุ่น

อโยธยา : [EP.2] ซามูไรผลัดถิ่น สู่ออกญาในอยุธา และการผลัดแผ่นดิน

อโยธยา : [EP.2] ซามูไรผลัดถิ่น สู่ออกญาในอยุธา และการผลัดแผ่นดิน

เรื่องราวของซามูไรพลัดถิ่น สู่บรรดาศักดิ์ในราชสำนัก และนำไปสู่การพัวพันกับการสิ้นสุดราชวงค์สุโขทัย

ผ่านไป 2 อาทิตย์น้ำท่วม ระดับน้ำยังสูงกว่า 2 เมตร

ผ่านไป 2 อาทิตย์น้ำท่วม ระดับน้ำยังสูงกว่า 2 เมตร

กว่า 2 อาทิตย์แล้วที่น้ำเข้าท่วมในหลายพท. ของอยุธยา - อ่างทอง แต่ระดับน้ำยังคงสูงกว่า 2 เมตร

คู่มือ ‘มิชลิน ไกด์’ ฉบับที่ 5 ของไทย เลือก ‘อยุธยา’ เป็นหมุดหมายใหม่ในการคัดสรรร้านอาหารติดดาว

คู่มือ ‘มิชลิน ไกด์’ ฉบับที่ 5 ของไทย เลือก ‘อยุธยา’ เป็นหมุดหมายใหม่ในการคัดสรรร้านอาหารติดดาว

คู่มือ ‘มิชลิน ไกด์’ ฉบับที่ 5 เลือก ‘อยุธยา’ เผยอัตลักษณ์โดดเด่นด้านอาหารและวัฒนธรรม ประกอบกับมนต์เสน่ห์ที่หลอมรวมความเก่าและใหม่ไว้อย่างลงตัว

มิชลิน ไกด์ เลือก ‘อยุธยา’ หมุดหมายใหม่ในการคัดสรรร้านอาหารติดดาว

มิชลิน ไกด์ เลือก ‘อยุธยา’ หมุดหมายใหม่ในการคัดสรรร้านอาหารติดดาว

คู่มือ ‘มิชลิน ไกด์’ ฉบับปี 2565 ซึ่งเป็นฉบับที่ 5 ของไทย รุกขยายขอบเขตการคัดสรรแนะนำร้านอาหารในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา หนึ่งในสถานที่ท่องเที่ยวยอดนิยมของไทยที่นักชิมต้องไม่พลาด

ต้นกำเนิด ชุดนักเรียนไทย

ต้นกำเนิด ชุดนักเรียนไทย

ประเทศไทยได้เริ่มมี ชุดนักเรียน ขึ้นเป็นครั้งแรก ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 พ.ศ. 2428 ประวัติความเป็นมา ต้นกำเนิด ชุดนักเรียนไทย

ห้องสมุดแห่งอเล็กซานเดรีย แหล่งวิทยาการแห่งแรกของโลก

ห้องสมุดแห่งอเล็กซานเดรีย แหล่งวิทยาการแห่งแรกของโลก

ห้องสมุดแห่งอเล็กซานเดรีย นักโบราณคดีที่ขุดพบนั้นเชื่อว่าที่นี่แหละคือ แหล่งวิทยาการแห่งแรกของโลก

วันนี้ในอดีต 22 มกราคม ประกาศใช้ “สวัสดี” เป็นคำทักทายประจำชาติ

วันนี้ในอดีต 22 มกราคม ประกาศใช้ “สวัสดี” เป็นคำทักทายประจำชาติ

คำว่า “สวัสดี” ถือเป็นคำทักทายของคนไทย โดยเราจะใช้เมื่อแรกพบกัน หรือ เมื่อต้องการบอกลา ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายของคำว่า “สวัสดี (สวัสดิ์) “ ว่าหมายถึง ความดี ความงาม ความเจริญรุ่งเรือง ค่ะ และทราบหรือไม่คะว่า วันที่…

นั่งรถไฟฉึกฉัก เที่ยวใกล้กรุงเทพ 5 เส้นทางไหว้พระ วันมาฆบูชา

นั่งรถไฟฉึกฉัก เที่ยวใกล้กรุงเทพ 5 เส้นทางไหว้พระ วันมาฆบูชา

ฉึกฉัก ฉึกฉัก ~~ Travel MThai ขอชวนนั่งรถไฟ เที่ยวใกล้กรุงเทพ ไปไหว้พระ 5 จังหวัด ในวันหยุดมาฆบูชา ซึบซับกับวิวทิวทัศน์สองข้างทาง สัมผัสลมเย็น ๆ จากธรรมชาติรอบตัว…

X