หำยนต์ ยันต์ศักดิ์สิทธิ์ สถาปัตยกรรมเรือน – วัดล้านนา ขับไล่สิ่งชั่วร้าย
ความเชื่อของชาวล้านนามีมาแต่โบร่ำโบราณ โดยเป็นการผสมรวมระหว่างความเชื่อเรื่องผีและพระพุทธศาสนาเข้าไว้ด้วยกัน ผนวกรวมเข้ากับวัฒนธรรมการกิน-อยู่ เหล่านี้หลอมรวมเป็นวิถีชีวิตล้านนาอันหยั่งรากลึกที่ยังคงสืบทอดมาให้เห็นมาจนถึงปัจจุบัน โดยเรายังคงเห็นได้จากงานสถาปัตยกรรมล้านนาที่หากไม่สังเกต ไม่ใช่คนล้านนา อาจจะไม่รู้เลยก็ได้ว่า นี่คือ เครื่องรางฉบับล้านนา ตามวัดวาอารามหรืออาคารบ้านเรือนแบบล้านนาโดยเฉพาะอันมีชื่อว่า “หำยนต์”
“หำยนต์” หรือ “หัมยนต์” คือแผ่นไม้แกะสลักหรือฉลุลายอันวิจิตรเหนือบานประตูห้องนอนในสถาปัตยกรรมเรือนกาแลและวัดล้านนา ทำหน้าที่เป็น ยันต์ศักดิ์สิทธิ์ เพื่อป้องกันและขับไล่สิ่งชั่วร้าย ภูตผีปีศาจ หรือภยันตรายต่างๆ ที่มองไม่เห็นไม่ให้ล่วงล้ำเข้าไปในห้องและปกป้องผู้อยู่อาศัย
คุณสาคร สุรินทร์ ภัณฑารักษ์โฮงเจ้าฟองคำ จังหวัดน่าน ให้ความรู้เรื่องหำยนต์
คำว่า “หำยนต์” เกิดจากการผสมคำสองคำ คือ “หำ” ซึ่งแปลว่า “อัณฑะ” และ “ยนต์” ซึ่งมาจากคำในภาษาสันสกฤตว่า “ยนตร” หรือ “ยันตร์” ที่หมายถึงสิ่งที่มีอำนาจในการป้องกันภัยและอันตราย โดยมีความเชื่อว่า หำยนต์ทำหน้าที่เหมือนยันต์ที่คอยปกป้องบ้านจากสิ่งชั่วร้ายและภัยที่ไม่ดี จากภายนอกมิให้ผ่านประตูเข้าไปในตัวเรือน โดยเฉพาะในห้องนอน
ดังนั้นหำยนต์จึงมีหน้าที่เหมือนยันต์โดยมีพลังจากเพศชายผู้เป็นเจ้าของเรือนคอยปกป้องสมาชิกในครัวเรือนทุกคน ทั้งนี้ขนาดความกว้างของหำยนต์วัดจากความยาวของเท้าผู้ชายที่เป็นหัวหน้าครอบครัวนั้นๆ ซึ่งชาวล้านนาเชื่อว่าเท้าเป็นสิ่งที่ต่ำสุดจึงเป็นสิ่งที่ไม่เป็นมงคล แต่การใช้เท้าวัดประตูจะช่วยข่มความไม่ดี สิ่งชั่วร้าย รวมถึงผู้คนที่มีจิตอกุศลไม่ให้เข้ามาในห้องนอนได้ หากล่วงล้ำเข้าไปในห้องนอนโดยไม่ได้รับการอนุญาตจากเจ้าของเรือน ถือว่าเป็นการกระทำผิดผี จำเป็นต้องทำการขอขมาลาโทษ เชื่อกันว่าหำยนต์สามารถให้คุณแก่ผู้เข้าใจปฏิบัติ หรือแสดงคารวะอย่างถูกต้อง และในทางกลับกันก็อาจให้โทษได้ด้วย
ขั้นตอนการสร้าง…กว่าจะมาเป็นหำยนต์
ไม้ที่ใช้แกะหำยนต์ส่วนใหญ่นิยมใช้ไม้สัก เพราะมีเนื้อแข็งปานกลาง ง่ายต่อการขึ้นรูป การแกะสลักหำยนต์เริ่มต้นจากช่างแกะสลักจัดเตรียมขันตั้งไหว้ครู และบอกกล่าวแก่สิ่งศักดิ์สิทธิ์ รวมถึงในระหว่างที่แกะสลักนั้นต้องท่องคาถา “อิติปิโส……..” 108 จบ หรือท่องคาถา 5 พระองค์ “นะ โม พุท ธา ยะ” ตลอดระยะเวลาในการแกะหำยนต์ เพื่อเสริมสร้างสิริมงคล เมื่อเสร็จแล้วก็ประพรมน้ำส้มป่อย เพื่อชะล้างสิ่งไม่ดีออกไป
การสร้างหำยนต์จึงมีขั้นตอนหรือพิธีกรรมเพื่อความเป็นสิริมงคลแก่บ้านเรือน และผู้อยู่อาศัย หำยนต์จะทําขึ้นพร้อมกับการสร้างบ้านใหม่ โดยเริ่มจากพิธีกรรมถอนแผ่นไม้เพื่อให้ได้พลังที่ศักดิ์สิทธิ์ และการตั้งพิธีเพื่อขอขมาและขอพรจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในการปกป้องบ้านเรือน การทำน้ำมนต์รดลงบนแผ่นไม้หำยนต์ ไปจนถึงพิธียกขันตั้งหลวง ซึ่งในพิธีจะต้องมีเครื่องคารวะอันประกอบไปด้วย ดอกไม้ ธูปเทียน หมาก พลู ผ้าขาว ผ้าแดง สุรา และอาหารคาวหวานตามอัตรา อันมีปู่อาจารย์เป็นผู้ประกอบพิธีอัญเชิญเทวดาอารักษ์ให้มาปกป้องบ้านเรือน และผู้ที่อาศัยอยู่ในบ้านหลังนั้น
ลวดลายมักจะเป็นลายเครือเถา ลายดอกไม้ หรือรูปสัตว์มงคล ซึ่งนอกจากจะสะท้อนความเชื่อแล้ว ยังเป็นการระบายอากาศและตกแต่งบ้านให้สวยงาม
การออกแบบหำยนต์นั้นมีความเฉพาะตัว โดยส่วนใหญ่จะมีลวดลายแกะสลักที่แสดงถึงความเชื่อและความศักดิ์สิทธิ์ของชาวล้านนา เช่น
- ลายพญานาคที่มีหลายเศียร ซึ่งเชื่อว่าเป็นสัตว์ที่คอยปกป้องคุ้มครองเจ้าของบ้านจากอันตราย
- ลายเครือเถาที่มักจะเป็นลวดลายของใบไม้และดอกไม้ต่างๆ ซึ่งมีความหมายถึงความเติบโตและการเจริญรุ่งเรือง
- ลายเมฆที่แสดงถึงความสงบสุข หรือแม้แต่ลายซุ้มแก้วที่มักถูกใช้เพื่อเสริมสิริมงคลให้แก่บ้าน
ความเชื่อในการซื้อขายบ้าน: มีธรรมเนียมโบราณที่เล่าขานกันมาว่า หากมีการซื้อขายหรือย้ายเรือนไม้เก่า ผู้เป็นเจ้าของใหม่จะต้องทำพิธี “บุบ” หรือทุบทำลายความศักดิ์สิทธิ์ของหำยนต์ชิ้นเดิมลงเล็กน้อยเสียก่อน จึงจะสามารถย้ายเข้าไปอยู่อาศัยได้อย่างปลอดภัย
หากได้ไปเที่ยววัดวาอาราม เรือนโบราณภาคเหนือ ก็ลองสังเกตว่าเหนือประตูทางเข้ามีหัมยนต์ลวดลายแบบใดกันบ้างก็เป็นอีกหนึ่งกิมมิคที่ทำให้การท่องเที่ยวสนุกขึ้นได้ไม่มากก็น้อย
ภาพโดย MTHAI TEAM
เนื้อหาอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง
วัดเด่นสะหลีศรีเมืองแกน วัดสวยเชียงใหม่ อลังการล้านนา
กราบพระพุทธรัชมงคลบดีตรีโลกนาถ วัดร่องเสือเต้น วัดสวยเชียงราย
ทำบุญ ขอพรท้าวเวสสุวรรณ วัดสันกอเหียง วัดโบราณ เชียงราย
สมัครแพ็กเกจ Sports Premium
รายปี 5,999 บาท/ปี
*ราคานี้ยังไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม
รับชมพร้อมกันได้ 2 อุปกรณ์ (เฉลี่ยเพียง 250 บาท/เดือน/จอ)
พิเศษผ่อน 0% สูงสุด 10 เดือน (เฉพาะเว็บไซต์เท่านั้น)
⚽️ สมัครเลย https://monomax.tv/worldcup
