สมเด็จพระสังฆราช องค์ที่ 14 ปลด กิตติโสภณมหาเถระ ป.ธ. 9 รูปแรกใน ร. 5
หากกล่าวถึงพระมหาเถระผู้มีปัญญาบารมีเป็นเลิศและทรงคุณูปการอย่างยิ่งต่อการศึกษาพระปริยัติธรรมของคณะสงฆ์ไทย ย่อมต้องบันทึกพระนามของ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช (ปลด กิตติโสภโณ) สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก องค์ที่ 14 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ไว้ในฐานะ “สามเณรเปรียญธรรม 9 ประโยค รูปแรกในรัชกาลที่ 5 และรูปที่ 2 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ” และทรงเป็นประวัติศาสตร์หน้าสำคัญของพระพุทธศาสนาในประเทศไทย
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช มีพระนามเดิมว่า ปลด เกตุทัต ประสูติเมื่อวันอาทิตย์ที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2432 ตรงกับแรม 13 ค่ำ เดือน 6 ปีฉลู (ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5) ณ บ้านในตรอกหลังตลาดพาหุรัด ติดกับวัดราชบุรณราชวรวิหาร เป็นบุตรขุนพิษณุโลกประชานาถ (ล้ำ เกตุทัต) กับนางปลั่ง (ศกุนะสิงห์) พระชนกของพระองค์เป็นเจ้ากรมคนแรกในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ แต่ด้วยปัญหาสุขภาพจึงได้กราบทูลลาออกก่อนที่จะทรงกรมหลวง
ตำนานสามเณร ป.ธ. 9 รูปแรกในรัชกาลที่ 5
ได้บรรพชาเป็นสามเณรเมื่อปี พ.ศ. 2444 ที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร เริ่มเรียนภาษาบาลีตั้งแต่พระชนมายุ 8 ปี เรียนมูลกัจจายน์ที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ได้ประโยค 1 ได้รับโปรดเกล้า ฯ จากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ให้อยู่ที่วัดเบญจมบพิตร ต่อมาได้เข้าแปลประโยค 2 และประโยค 3 ได้ สอบได้ประโยค 4 เมื่อพระชันษาได้ 13 ปี ประโยค 5 ถึงประโยค 7 เมื่อพระชันษาได้ 14, 15, 16 ปี ตามลำดับ สอบประโยค 8 ได้เมื่อพระชันษาได้ 19 ปี และประโยค 9 เมื่อพระชันษาได้ 20 ปี ในปี พ.ศ. 2451
ทรงอุปสมบทเป็นนาคหลวงสายเปรียญธรรม ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อวันที่ 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2452 สมเด็จพระวันรัต (ฑิต อุทโย) วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ เป็นพระอุปัชฌาย์ พระธรรมวโรดม (จ่าย ปุณฺณทตฺโต) เป็นพระกรรมวาจาจารย์ พระธรรมเจดีย์ (เข้ม ธมฺมสโร) เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ได้ฉายาว่า “กิตฺติโสภโณ”
ศาสนกิจและการสถาปนาขึ้นสู่สมเด็จพระสังฆราช
ตลอดชีวิตในร่มกาสาวพัสตร์ พระองค์ทรงปฏิบัติศาสนกิจด้วยความเชี่ยวชาญทั้งด้านบริหาร การศึกษา และการเผยแผ่พระพุทธศาสนา:
- งานปกครองและบริหาร: ทรงดำรงตำแหน่งสำคัญมากมาย เช่น เจ้าอาวาสวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม และเป็นกรรมการมหาเถรสมาคม, เจ้าคณะมณฑลพายัพ, สังฆนายก (องค์แรกตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2484)
- ด้านการเผยแผ่ มีหนังสือธรรมที่ทรงนิพนธ์ พิมพ์ออกเผยแผ่ เป็นอันมาก เช่น มงคลภาษิต ปราภวภาษิต ศีลธรรมอันดีของประชาชน รวมทั้งงานพระธรรมเทศนา ในโอกาสต่าง ๆ ที่ได้รับการยกย่องว่า มีสำนวนโวหารง่าย ๆ เป็นที่เข้าใจซาบซึ้ง
- ด้านการต่างประเทศ ได้เสด็จไปต่างประเทศเพื่อการพระศาสนาหลายครั้ง
ด้วยพระเกียรติคุณและคุณูปการอันใหญ่หลวง ใน พ.ศ. 2503 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาพระองค์ขึ้นเป็น สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก องค์ที่ 14 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์
การสิ้นพระชนม์และมรดกทางปัญญา
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช (ปลด กิตติโสภโณ) สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน พ.ศ. 2505 เวลา 16.27 น. ด้วยพระโรคเส้นพระโลหิตใหญ่ในพระมัตถลุงค์ (ในสมอง) แตก สิริพระชันษา 73 ปี 21 วัน ทรงดำรงตำแหน่ง 2 ปี 1 เดือน 18 วัน
แม้พระองค์จะสิ้นพระชนม์ไปแล้ว แต่เรื่องราวของ “สามเณร ป.ธ. 9 รูปแรกใน ร. 5” ยังคงเป็นแรงบันดาลใจและแบบอย่างแห่งความเพียรพยายามในการศึกษาธรรมะของสามเณรและพระภิกษุไทยมาจนถึงปัจจุบัน พระอัจฉริยภาพและผลงานการปฏิรูปการศึกษาคณะสงฆ์ของพระองค์ได้วางรากฐานอันมั่นคงให้แก่พระพุทธศาสนาในประเทศไทยอย่างมหาศาล
พิพิธภัณฑ์พระอนุสรณ์ อ.ป.ก.
ประชาชนผู้ที่สนใจพระประวัติของพระองค์สามารถเข้าชมอาคารที่ประทับของพระองค์ “พิพิธภัณฑ์พระอนุสรณ์ อ.ป.ก.” ณ วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร ทุกวัน ระหว่างเวลา 09.00 – 17.00 น. โดยนามพิพิธภัณฑ์มาจากอักษรย่อราชทินนามสมณศักดิ์ พระนามและพระฉายาของพระองค์
ห้องบรรทม
โต๊ะทรงงาน
พิพิธภัณฑ์พระอนุสรณ์ อ.ป.ก. แห่งนี้มีวัตถุประสงค์จัดตั้งขึ้นเพื่อเป็นที่เก็บรวบรวมพระบริขารและของเครื่องใช้ส่วนพระองค์รวมทั้งเอกสาร หนังสือ พระฉายาลักษณ์ ตาลปัตรพัดยศ และเครื่องประกอบสมณศักดิ์ ตลอดจนของที่ระลึก ที่มีผู้ถวายจากต่างประเทศ เพื่อให้อนุชนรุ่นหลังได้เรียนรู้และน้อมระลึกถึงพระอัจฉริยภาพและผลงานของพระองค์สืบต่อไป
เนื้อหาอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง
กราบพระพุทธชินราช อุโบสถหินอ่อน วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร
วิธีการไหว้ บูชาเสด็จพ่อรัชกาลที่ 5 ขอพรการงาน การเงิน
วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม พระอารามหลวงประจำ ร. 5 และ ร. 7
สัมผัสครบทุกอารมณ์ สงคราม ความรัก ความขัดแย้งดำดิ่งสู่ตำนานบทใหม่ของทั้งสองเผ่าพันธุ์ ไปพร้อมกัน “นาคี 3 ครุฑา นาคี”
วันนี้ ในโรงภาพยนตร์
ซื้อตั๋วล่วงหน้า [https://www.majorcineplex.com/movie/krutha-nakee/]
