รู้หรือไม่ ?! 11 ความเชื่อไสยศาสตร์เกี่ยวกับหนังตะลุง อาถรรพ์ที่ต้องกันและต้องแก้
หนังตะลุง มหรสพพื้นบ้านของชาวปักษ์ใต้ มีที่มาจากวัฒนธรรมมหรสพการแสดงเงาอันเก่าแก่แพร่หลายในประเทศอียิปต์มาแต่ก่อนพุทธกาล มีหลักฐานปรากฏเมื่อครั้งพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราชมีชัยชนะเหนืออียิปต์ ได้จัดให้มีการแสดงหนัง (หรือการละเล่นที่คล้ายกัน) เพื่อเฉลิมฉลองชัยชนะและประกาศเกียรติคุณของพระองค์ ต่อมาการแสดงหนังตะลุงได้แพร่หลายเข้าสู่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อันได้แก่ เขมร พม่า ชวา มาเลเซีย และไทย ซึ่งชาวปักษ์ใต้เรียก หนังตะลุง ว่า “หนัง” หรือ “หนังลุง” หรือ “หนังควน” โดยใช้บทพากษ์และบทกลอนในการแสดง แต่เดิมนิยมเล่นในงานสมโภชหรืองานเฉลิมฉลองต่าง ๆ ของชุมชนหรือหมู่บ้านเท่านั้น ต่อไปได้รับความนิยมมากขึ้นจึงรับไปแสดงกันในงานประเพณี งานวัดหรืองานศพด้วย
ความเชื่อหนังตะลุง
หนังตะลุงภาคใต้เกี่ยวเนื่องเชื่อมโยงกับความเชื่อไสยศาสตร์กันมาช้านาน โดยถือเป็นศิลปะการแสดงที่แฝงอาถรรพ์และการคุ้มครองจากครูหมอหนัง นายหนังมักมีวิชาอาคมเพื่อป้องกันการถูกทำคุณไสยจากคู่แข่ง มีพิธีเบิกหน้าโรง บูชาครูหมอ และการเก็บรักษารูปหนังศักดิ์สิทธิ์ (เช่น หนังเสือ หนังฟ้าผ่า) เพื่อความเป็นสิริมงคล เมตตามหานิยม และสร้างความสนุกสนานให้ผู้ชม ในอดีตถือว่าไสยศาสตร์เป็นสิ่งที่นายหนังต้องเรียนรู้ การที่จะแสดงหนังได้ดีเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ ต้องมีความรอบรู้ไสยศาสตร์ด้วย แต่ปัจจุบันนี้ความเชื่อทางไสยศาสตร์เริ่มคลี่คลายลงไม่ได้ยึดถือปฏิบัติอย่างเคร่งครัดเท่าสมัยโบราณ
ฤาษี ตัวละครสำคัญและศักดิ์สิทธิ์เป็นอย่างมากสำหรับหนังตะลุง เป็นรูปครูที่มีความขลัง สามารถป้องปัดเสนียดจัญไรและภยันตรายทั้งปวง ช่วยดลบันดาลให้หนังแสดงได้ดีเป็นที่ชื่นชมของคนดู
11 ความเชื่อไสยศาสตร์เกี่ยวกับหนังตะลุง
- การปลูกโรงหนังตะลุง จะไม่หันหน้าไปทางทิศตะวันตก (ทิศผีผ่าน) และทิศตะวันออก คือถือกันว่าถ้าหันไปทางทิศตะวันตกชื่อเสียงจะตก ถ้าหันไปทางทิศตะวันออกจะเป็นการแข่งกับแสงอาทิตย์และพระจันทร์ ถือเป็นอัปมงคล หนังจะไม่ยอมเล่น แต่ปัจจุบันความเชื่อนี้เจือจางลงไปมากแล้ว
- หยวกที่ใช้ปักตัวหนัง มักจะเจาะแล้วฝังหมากฝังพลูไว้ข้างใน เพื่อป้องกันการถูกระทำทางไสยศาสตร์ และเพื่อผูกใจคนดู อันต้องประกอบ “พิธีแทงหยวกกล้วย” ซึ่งหยวกที่ใช้ปักรูปต้องเป็นหยวกกล้วยที่ตัดมาใหม่ ๆ ไม่สามารถใช้หยวกที่โรงหนังอื่นใช้แล้วนำมาใช้ต่อได้ แต่ถ้าหนังโรงนั้นแสดงต่อ เป็นกี่คืนก็ได้ไม่ต้องเปลี่ยนใหม่
ซึ่งขั้นตอนการทำพิธีแทงหยวกกล้วย ก็ต้องเสกคาถาผูกใจคนดู 3 จบ ”อิตถีโย บุรุสโส โรตันตัง จาระตัง เรเรรัง เอหิ อาคัตฉายะ อาคัตฉาหิ” เพื่อเพิ่มเสน่ห์ให้หนังลุงผูกใจคนดู - หนังตะลุงแต่ละโรง มักจะมีหมอไสยศาสตร์คอยทำพิธีเพื่อป้องกันการถูกกระทำต่าง ๆ โดยเฉพาะถ้าเป็นการประชันด้วยแล้วถือเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้
- รูปหนังที่ถือว่าศักดิ์สิทธิ์ เช่น รูปฤาษี รูปพระอิศวรทรงโค รูปเทวดา หนังตะลุงจะต้องเคารพนับถืออย่างมั่นคง และรูปเหล่านี้มักจะทำจากหนังสัตว์ที่ตายอย่างพิสดาร เช่น ฟ้าผ่าตาย หนังเท้าของครูอาจารย์ บิดามารดา
ส่วนรูปตัวตลกต่าง ๆ ก็มีเคล็ดว่า ให้ใช้ตัดหนังหุ้มอวัยวะเพศชายของคนตายแล้วมาปะติดตรงส่วนปากล่างของรูปเพื่อจะได้ช่วยให้ตลกและชวนขันยิ่งขึ้น
โดยเฉพาะรูปหนังตัวตลก ถือเป็นเสน่ห์สำคัญมัดใจคนดู จึงมีการลงอาคมไว้อย่างเต็มที่ บางคณะใช้ผิวหนังส้นเท้าของครูอาจารย์ที่ตายไปแล้วมาเย็บเป็นริมฝีปากล่างไว้ชักและเรียกดวงจิตวิญญาณมาสถิต เรียกกันว่า การกินรูป คือการเชิดรูปและออกสำเนียงพูดเข้ากับลักษณะนิสัยและรูปร่างของรูปหนังตัวนั้น ๆ - ก่อนออกเดินทางไปแสดงที่ไหนก็ตาม คณะหนังจะต้องประโคมดนตรีขึ้นเป็นเพลงเดินและเชิดเป็นการเอาฤกษ์ และในขณะเดินทางไปนั้น ถ้าหากผ่านวัดหรือสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ต้องตีกลอง เพื่อเป็นการคารวะทุกแห่งไป
- เมื่อไปถึงบ้านงานแล้ว จะนำรูปหนังและเครื่องดนตรีขึ้นทางหน้าโรงเท่านั้น ส่วนนายหนังและลูกคู่ต้องขึ้นทางหลัง และก่อนขึ้นต้องเดินเวียนโรงหนังหนึ่งรอบ ถ้าโรงนั้นเคยมีคณะอื่นมาแสดงแล้ว จะต้องทำความสะอาดเสื่อหมอน และเปลี่ยนหยวก สำหรับปักรูปเสียใหม่ด้วย ทั้งนี้ก็เพื่อป้องกันการกระทำทางไสยศาสตร์นั้นเอง
- ถ้าเป็นการแสดงในงานศพ ผู้แสดงจะต้องมีคาถาอาคม หรือความรู้ทางไสยศาสตร์เป็นอย่างดี ถ้าไม่เช่นนั้นอาจจะทำให้เสื่อมหรือเป็นอันตรายได้ และเมื่อถึงวันเผาศพหนังจะต้องขนย้ายเครื่องที่แสดงลงมาไว้ข้างล่างให้หมด แล้วค่อยขนย้ายเข้ามาใหม่เมื่อเผาศพเสร็จแล้ว
- ถ้าเป็นงานแต่งงาน ต้องแสดงก่อนวันแต่งงาน หลังจากพิธีแต่งงานแล้วไม่นิยมแสดงเพราะถือว่าเป็นอัปมงคล
- การผูกจอหนัง นายหนังจะต้องผูกเชือกเส้นกลางของขอบล่างหนึ่งเส้นที่ลูกคู่เว้นไว้เพื่อเอาเคล็ดว่าเป็นการผูกใจคนดู
- การวางรูปเพื่อเตรียมแสดงและการเก็บรูป รูปที่นำออกมาจากแผงถ้าเป็นรูปตัวตลกวางไว้ในที่ต่ำ ๆ ส่วนรูปศักดิ์สิทธิ์ เช่น เทวดา ฤาษี ต้องแขวนไว้เหนือระดับศีรษะ และเมื่อเก็บเข้าแผงจะตองจัดอย่างมีระเบียบ คือรูปไม่สำคัญวางไว้ข้างล่าง จัดรูปพระ รูปยักษ์ไว้คนละส่วนไม่ปะปนกัน รูปเทวดาและฤาษีจะต้องจัดไว้ข้างบนสุด รูปผู้หญิงจะสัมผัสกับรูปฤาษีไม่ได้อย่างเด็ดขาด นอกจากนั้นแผงที่ใช้เก็บรูปจะให้ใครข้ามไม่ได้เช่นเดียวกัน
- ก่อนแสดงจะมีการร่ายมนต์ ไหว้ครูหมอหนัง หากละเลยหรือไม่ทำพิธีไหว้ครูอาจให้โทษได้ โดยพิธีประโคมดนตรีบอกกล่าวครูหมอเมื่อเดินทางไปสถานที่ต่างๆ และการเวียนรอบโรงก่อนแสดงเพื่อปัดเป่าเสนียดจัญไร เรียกว่า การตั้งเครื่อง-ยกเครื่อง
จากนั้น ทำพิธีกรรมเบิกโรง เบิกปากรูปหนัง (ใช้เหล้าจิ้มปากรูปตลก) พร้อมร่ายมนต์เพื่อให้คนดูเมตตาและติดใจ ทั้งนี้การจัดเตรียมของไหว้เบิกโรงก็แตกต่างกันไป
– งานมงคล : เจ้าภาพต้องจัดหาขันหมากหนึ่งชุด ประกอบด้วยหมากพลู 9 คำ เทียน 1 เล่ม
–งานอวมงคล : ให้เพิ่มเสื่อ 1 ผืน หมอน 1 ใบ หม้อน้ำมนต์ 1 ใบ
– งานแก้บน : ใช้หมากพลู 9 คำ เทียน 9 เล่ม บางคณะเพิ่มดอกไม้ ข้าวสาร ด้ายดิบด้วย
ส่วนเงินค่าเบิกโรงในแต่ละครั้ง จะได้แก่ ผู้หามแผงเก็บรูปหนัง
ข้อห้ามหนังตะลุง
- ทำเลที่ตั้งโรงหนังตะลุง ข้อห้าม คือ ในงานศพ ไม่นิยมหันหน้าโรงหนังตะลุงไปหน้าโลงศพ แต่ถ้าไม่สามารถเลี่ยงได้ให้ตั้งโรงหนังตะลุงเฉียงออกจากหน้าโลงศพ ซึ่งเชื่อกันว่า หากตั้งโรงหนังตะลุงหันหน้าไปหน้าโลงศพจะเป็นสิ่งอัปมงคล ว่าอาจจะหนังเล่นหนังไม่ออก คือ เล่นหนังไม่ลื่นไหลอาจมีปัญหา อุปสรรค หรือเกิดสิ่งที่ไม่เป็นมงคล
- การเก็บรูปหนัง ต้องเรียงตามศักดิ์ รูปสูง (ฤาษี/เทวดา) ไว้บน รูปต่ำ (ตลก) ไว้ล่าง และไม่นำรูปหนังตัวนางไว้ติดกับฤาษีเด็ดขาด
รู้จักครูบาอาจารย์ศักดิ์สิทธิ์สายเขาอ้อ
ผู้เป็นที่เคารพของสายหนังตะลุง
พระอาจารย์ทองเฒ่า วัดเขาอ้อ และ พระอาจารย์เกลี้ยง วัดดอนศาลา บิดาของพระอาจารย์นำ ชินวโร คือ นามที่นายหนังตะลุงหลายคณะต้องเอ่ยนามไหว้ครูทุกครั้งก่อนทำการแสดง โดยเฉพาะพระอาจารย์เกลี้ยงนั้น เคยมีผู้บันทึกเอาไว้ว่า ท่านเคยไปทำพิธีซัดทรายใต้โรงหนังตะลุง จนนายหนังเสียงดับมาแล้ว โทษฐานที่ให้ครูหมอกบโรงมาทำของ เล่นไสยศาสตร์ใส่ คณะหนังตะลุงที่เป็นของศิษย์ของท่าน เรื่องแบบนี้ ไม่เชื่อ อย่าลบหลู่ !
ที่มาข้อมูล : ฐานข้อมูลท้องถิ่นภาคใต้-มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
เตรียมติดตามรับชมซีรีส์ “คนเชิดหนัง (ฺBy His Hands)” 1 ในขบวนทัพความบันเทิงใหม่ล่าสุดจาก Mono Original ที่เข้าคิวรอเสิร์ฟ Streaming บนแอปพลิเคชัน Monomax โปรดอดใจรอชม…
“ฆาตกรรมอําพรางกลางโรงหนังตะลุง ฆาตกรเลือกเหยื่อเพื่อความรัก เขาทําให้ตัวเขาเองหรือใครสั่ง?”
