สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) โดยสำนักวิจัยและพัฒนาจีโนมิกส์ เดินหน้าขับเคลื่อนระบบนิเวศวิจัยและพัฒนาด้านการแพทย์จีโนมิกส์ ลงพื้นที่ติดตามการดำเนินงานและจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกับคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (ม.อ.) เพื่อสร้างความเข้าใจกระบวนการเข้าถึงข้อมูลพันธุกรรมอย่างปลอดภัย ภายใต้แผนปฏิบัติการโครงการจีโนมิกส์ประเทศไทย (Genomics Thailand) มุ่งยกระดับมาตรฐานการรักษาพยาบาลและคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างยั่งยืน
การลงพื้นที่ติดตามผลการดำเนินงานตลอด 5 ปี นำโดย ดร.นุสรา สัตย์เพริศพราย ผู้จัดการงานวิจัย สำนักวิจัยและพัฒนาจีโนมิกส์ สวรส. พร้อมคณะ เข้าเยี่ยมชมศูนย์วิจัยการแพทย์ปริวรรต ม.อ. ซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่ได้รับทุนสนับสนุนจาก สวรส. ตั้งแต่ปี 2563 เพื่อจัดเก็บตัวอย่างชีวภาพของผู้ป่วย และขยายบริการด้านการแพทย์จีโนมิกส์และการแพทย์แม่นยำ ช่วยให้ประชาชนในเขตสุขภาพที่ 12 และพื้นที่ภาคใต้ตอนล่างเข้าถึงการตรวจขั้นสูงด้วยการถอดรหัสพันธุกรรมได้ในพื้นที่ โดยไม่ต้องเดินทางเข้ากรุงเทพฯ
สำหรับเวทีประชุมสัมมนา ณ อาคารศูนย์ทรัพยากรการเรียนรู้ ม.อ. มี รศ.ดร.แหลมทอง ชื่นชม ผู้อำนวยการสำนักวิจัยและพัฒนา ม.อ. เป็นประธานเปิดการประชุม โดยระบุว่า ม.อ. เป็นภาคีสำคัญในการขับเคลื่อนโครงการวิจัยภายใต้แผนจีโนมิกส์ประเทศไทยแล้ว 21 โครงการ และส่งมอบตัวอย่างชีวภาพรวม 2,573 ตัวอย่าง สูงเป็นอันดับ 8 ของประเทศ การระดมความคิดเห็นครั้งนี้จึงเป็นกลไกสำคัญในการกำหนดทิศทางแผนปฏิบัติการระยะที่ 2 เพื่อขยายผลสู่การดูแลรักษาพยาบาลเฉพาะบุคคล
ดร.นุสรา กล่าวว่า แผนจีโนมิกส์ประเทศไทยระยะแรกสามารถลดต้นทุนการถอดรหัสพันธุกรรมได้เกือบครึ่งหนึ่ง จากการบริหารงบประมาณแบบรวมศูนย์ พร้อมค้นพบตำแหน่งความแปรผันทางพันธุกรรมใหม่ในประชากรไทย 65 ล้านตำแหน่ง ซึ่งยังไม่เคยปรากฏในฐานข้อมูลสากล และนำไปสู่การพัฒนาชุดตรวจยีนเสี่ยงมะเร็งที่มีความแม่นยำในผู้ป่วยชาวไทยสูงถึง 90% โดย สวรส. มุ่งนำงบประมาณสนับสนุนจากกองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.) มาขับเคลื่อนการแพทย์แม่นยำ และปรับแนวทางจากการรักษาไปสู่การป้องกันโรค เพื่อส่งเสริมสุขภาพที่ดีของประชาชนไทยอย่างยั่งยืน
เพื่อสร้างความเชื่อมั่นในการใช้ประโยชน์จากข้อมูลพันธุกรรมให้สอดคล้องกับพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ผู้เชี่ยวชาญจาก สวรส. และสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) โดย ดร.ชุมพล งามผิว ได้นำเสนอระบบรักษาความปลอดภัยของข้อมูลตามมาตรฐาน “5 Safe” ผ่านแพลตฟอร์มสารสนเทศสำคัญ ได้แก่ ฐานข้อมูลความถี่ของตำแหน่งทางพันธุกรรมในประชากรไทย (ThaiGeR) แพลตฟอร์มวิเคราะห์ข้อมูล v@pp ที่ สวทช. พัฒนาขึ้นและเปิดให้นักวิจัยกับบุคลากรทางการแพทย์ใช้งานโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ช่วยลดงบประมาณในการจัดซื้อซอฟต์แวร์ราคาสูง รวมถึงระบบ SDE (Secure Data Environment) ที่สนับสนุนการใช้ข้อมูลพันธุกรรมเพื่อการวิจัย พร้อมป้องกันการรั่วไหลของข้อมูลดิบ ตลอดจนชี้แจงกระบวนการขอใช้ข้อมูล แนวทางสนับสนุนทุนวิจัย และการตีพิมพ์ผลงานในวารสารนานาชาติ
นอกจากนี้ เวทียังเปิดรับฟังข้อเสนอแนะเชิงลึกจากนักวิจัย ม.อ. อาทิ ผศ.ดร.นพ.ทันสิษฐ์ แสงแก้ว และ ผศ.ดร.ภาสรัตน์ คงขาว ในประเด็นการเข้าถึงข้อมูลเพื่อวิจัยโรคหายาก และการพัฒนาระบบ Data Catalog เพื่ออำนวยความสะดวกแก่นักวิจัย โดย สวทช. อยู่ระหว่างพัฒนาระบบ TRE บนคลาวด์ ซึ่งทำหน้าที่เป็นสภาพแวดล้อมที่มีความปลอดภัยสูง ให้นักวิจัยประมวลผลข้อมูลดิบได้อย่างอิสระ และนำออกจากระบบได้เฉพาะผลลัพธ์ที่เป็นสารสนเทศเท่านั้น
การขับเคลื่อนเชิงรุกครั้งนี้ตอกย้ำบทบาทของ สวรส. ในฐานะกลไกกลางเชื่อมโยงเครือข่ายวิจัย เพื่อเปลี่ยนฐานข้อมูลพันธุกรรมให้เกิดประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรมต่อระบบสาธารณสุข การพัฒนาเศรษฐกิจการแพทย์ และคุณภาพชีวิตของประชาชนไทย
เกี่ยวกับ สำนักวิจัยและพัฒนาจีโนมิกส์ สวรส. หน่วยงานภายใต้สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) มีภารกิจหลักในการบริหารจัดการทุนวิจัย ขับเคลื่อนนโยบาย และส่งเสริมระบบนิเวศวิจัยด้านการแพทย์จีโนมิกส์ของประเทศ เพื่อมุ่งสู่การแพทย์แม่นยำและระบบสาธารณสุขที่ยั่งยืน
