สำหรับบาดแผลภายนอกอย่างแผลสด แผลถลอก หรือสิวอักเสบ ยาฆ่าเชื้อชนิดทาในรูปแบบครีมหรือขี้ผึ้ง ถือเป็นด่านหน้าสำคัญที่ช่วยยับยั้งแบคทีเรียและป้องกันแผลลุกลาม แม้จะปลอดภัยเพราะออกฤทธิ์เฉพาะจุด แต่หากใช้ผิดวิธีก็อาจทำให้แผลหายช้า เกิดอาการแพ้ หรือกระตุ้นให้เกิดภาวะเชื้อดื้อยาที่ผิวหนังได้ บทความนี้จะชวนมาเช็กข้อควรระวังสำคัญกัน
1. ล้างแผลให้สะอาดและเช็ดให้แห้งก่อนทายาเสมอ
การทายาลงบนแผลที่มีคราบเลือดหรือสิ่งสกปรก จะทำให้ยาซึมเข้าสู่เนื้อเยื่อได้ไม่เต็มที่ และอาจกักเก็บเชื้อโรคไว้ใต้ชั้นครีม วิธีที่ถูกต้องคือล้างแผลด้วยน้ำเกลือ ซับให้แห้งสนิท แล้วจึงแต้มยาบริเวณปากแผล
2. อย่าทาหนาเกินไป และระวังแผลเปิดกว้าง
หลายคนเข้าใจผิดว่ายิ่งโปะยาฆ่าเชื้อหนา แผลจะยิ่งหายไว แต่ในความเป็นจริง การทาขี้ผึ้ง หรือครีมฆ่าเชื้อหนาจนเกินไปจะไปบดบังไม่ให้อากาศถ่ายเท ทำให้แผลแฉะและอับชื้น ซึ่งเป็นสภาพแวดล้อมที่แบคทีเรียบางชนิดชอบและอาจทำให้เนื้อเยื่อขอบแผลเปื่อยจนหายช้าลง นอกจากนี้ ยาฆ่าเชื้อแบบทาทั่วไปมักออกแบบมาสำหรับแผลตื้น หากเป็นแผลฝังลึกจากตะปูตำ หรือแผลฉีกขาดขนาดใหญ่ การทายาเองอาจไม่ทั่วถึงและเสี่ยงต่อการติดเชื้อในกระแสเลือด ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อทำแผลและรับยาที่ถูกต้อง
3. ต้องทาต่อเนื่องจนแผลหายดี
เช่นเดียวกับยารับประทาน วินัยในการใช้ยาฆ่าเชื้อแบบทาเป็นสิ่งสำคัญมาก ยาฆ่าเชื้อภายนอกก็สามารถทำให้เกิดภาวะเชื้อดื้อยาที่ผิวหนังได้เช่นกัน หากทายาเพียงแค่ 1-2 วัน พอเห็นว่าแผลเริ่มแห้งหรือสิวเริ่มยุบก็หยุดทาทันที แบคทีเรียที่ยังตายไม่หมดและแข็งแรงที่สุดจะเริ่มปรับตัวและกลายพันธุ์ ทำให้การทายาในครั้งต่อไปไม่ได้ผล และแผลอาจกลับมาอักเสบซ้ำซ้อนรุนแรงกว่าเดิม
4. ห้ามใช้ยาร่วมกับผู้อื่นและเช็กอายุการใช้งาน
หลอดขี้ผึ้งห รือครีมฆ่าเชื้อเป็นแหล่งสะสมของเชื้อโรคได้ง่ายมาก หากใช้ปลายหลอดสัมผัสกับปากแผลโดยตรง หรือใช้สิ่งสกปรกไปแต้มหัวหลอด แล้วนำไปให้คนอื่นใช้ต่อ อาจเป็นการแพร่กระจายเชื้อแบคทีเรียข้ามคนได้ นอกจากนี้ ยาฆ่าเชื้อแบบทาเมื่อเปิดใช้งานแล้ว มักจะมีอายุการใช้งานสั้นลง ส่วนใหญ่ไม่เกิน 3-6 เดือนหลังเปิดหลอด หากยาเปลี่ยนสี แยกชั้น หรือมีกลิ่นแปลกไป ควรทิ้งทันทีเพราะยาอาจเสื่อมสภาพและไม่ได้ผลในการฆ่าเชื้อแล้ว
การใช้ยาฆ่าเชื้อแบบทาให้มีประสิทธิภาพ ต้องใส่ใจเรื่องความสะอาด ทาในปริมาณที่พอดีอย่างต่อเนื่อง และสังเกตอาการแพ้อย่างใกล้ชิด เพียงเท่านี้จะช่วยให้แผลสมานตัวได้รวดเร็ว โดยไม่ทิ้งรอยแผลเป็นกวนใจและปลอดภัย
